Μαθήματα αρχαίας λύρας στο μουσικό σχολείο Χίου

Στην χώρα όπου ο λόγος έγινε το εργαλείο έκφρασης του ανθρώπου, ο ήχος των λέξεων μετουσιώθηκε σε αρμονία.

Από το μουσικό σχολείο της Χίου ο δημοσιογράφος της ΕΡΤ Θοδωρής Πυλιώτης παρουσιάζει μια μαγική ημέρα.

Ο Νίκος Ξανθούλης, ερευνητής της αρχαίας μουσικής εξηγεί την ιστορία της επτάχορδης αρχαία λύρας, το εθνικό όργανο των Ελλήνων από τον 8^ο π.Χ. αιώνα.

«Εν αρχή ην ο λόγος». Τονικότητες και αρμονίες έχουν σχέση με την φωνή. Αυτό είναι καθοριστικό και μπορούμε να ανατρέξουμε στο μουσικό παρελθόν ακολουθώντας τα πατήματα που αποτύπωσε ο κάθε αγγειοπλάστης της αρχαιότητος.  Όταν απεικόνιζε μια λύρα ήξερε που έβαζαν οι μουσικοί τα χέρια και πως έπαιζαν τα δάκτυλα επάνω στις χορδές. Έτσι οι μουσικοί ήχοι του παρελθόντος φτάνουν στο  σήμερα.

Κάτω από τον ναό του Παρθενώνα στην Ακρόπολη, ο κ. Ξανθούλης γέμισε τον αττικό ουρανό με τις μελωδίες που άκουγαν στο ίδιο σημείο οι Αθηναίοι πριν από 2.500 χρόνια, και έφτασαν στο Πανελλήνιο με την σειρά ντοκιμαντέρ «Ιστορίες των Αθηνών». Τώρα ταξιδεύει τους ήχους στα νησιά του Αιγαίου και προσκαλεί τους νεότερους να συμμετάσχουν στην αρμονία των ήχων.

Ο Ορφέας Κηρυθρός, μαθητής λυκείου αναφέρει ότι η λύρα είναι πρόγονος της κλασικής κιθάρας και χρειάζεται να μαθαίνουμε για το παρελθόν για να δημιουργήσουμε το μέλλον.

Όπως λέει ο κ. Ξανθούλης δεν έχουν υπάρξει DVD από εκείνη την εποχή και μόνο τα αγγεία προσφέρουν την δυνατότητα ανάγνωσης των τόνων. Το πλήκτρο αγγίζει τον τελαμώνα και η αρμονία παράγει τους μαγικούς ήχους που άκουγαν στα συμπόσια, στις μεγάλες γιορτές και στα μυστήρια.  

Η λύρα και η άρπα είναι δυο όργανα που κτυπούν τις χορδές του ανθρώπινου νου. Στην Πολιτεία, ο Πλάτωνας έγραψε ότι το μουσικό μέτρο, οι τόνοι ή αρμονίες, δεν ήταν απλώς νότες, αλλά κλίμακες με συγκεκριμένο έθος, ηθικό χαρακτήρα. Ακολουθώντας την Πυθαγόρεια θεωρία, διαπίστωσε ότι οι τόνοι βασίζονται σε μαθηματικές αναλογίες και διαχώρισε τους τόνους της γενναιότητος, της ανδρείας και της μετριοπάθειας από τους θρηνητικούς και μεθυστικούς, διότι οι νέοι, όντας εύπλαστοι διαμορφώνουν αναλόγως τον χαρακτήρα και την λογική τους.  

Διότι όπως το διατύπωσε ο Πλάτων στους Νόμους: «αν κανείς δεν γνωρίζει την ουσία [ενός πράγματος], τι ακριβώς θέλει να πει και ποιανού πράγματος αποτελεί όντως είδωλο/αντικατοπτρισμό, δύσκολα θα μπορέσει να διακρίνει αν η βούλησή του είναι σωστή ή λανθασμένη».[1]

Τα εκπαιδευτικά συστήματα εκτός Αθηνών είχαν την μουσική στο επίκεντρο της αγωγής. Έτσι, οι νεαροί αρχαίοι Κρήτες, όπως και οι Σπαρτιάτες μαθαίνοντας να τραγουδούν παιάνες εξελίσσονταν σε γενναίους, ατρόμητους άνδρες, οι οποίοι δεν λύγιζαν υπό το βάρος άνισων μαχών και θυσιών, όπως έδειξε η ιστορία.  

[1] ^{Πλάτων, Νόμοι, Βιβλίο ΙΙ, 664b, «…μὴ γὰρ γιγνώσκων τὴν οὐσίαν, τί ποτε βούλεται καὶ ὅτου ποτ‘ ἐστὶν εἰκὼν ὄντως, σχολῇ τήν γε ὀρθότητα τῆς βουλήσεως ἢ καὶ ἁμαρτίαν αὐτοῦ διαγνώσεται».}