Καθώς στερεύει ο Αποσελέμης, τίθεται στο τραπέζι το μεγάλο στοίχημα του νερού
Με τη λειψυδρία να απειλεί πληθώρα περιοχών, ιδιαίτερα στην ανατολική Κρήτη, οι πρώτοι ψίθυροι για την αναθέρμανση μιας προ τριακονταετίας ιδέας, που αφορά την αναδιανομή του υπερβάλλοντος νερού από τη δυτική Κρήτη προς την ανατολική μέσω αγωγών, βγαίνει από το “σεντούκι” των ξεχασμένων επιλογών. Την ώρα μάλιστα που η ιδέα είχε για πρώτη φορά τοποθετηθεί ως επιλογή τη δεκαετία του ’70.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν ο δήμαρχος Αγίου Νικολάου, Μανόλης Μενεγάκης, και ο δήμαρχος Χερσονήσου, Ζαχαρίας Δοξαστάκης, η εν λόγω αναπτυξιακή προοπτική αποτελεί αφενός μια μακροπρόθεσμη λύση για τα υδατικά ελλείμματα, αλλά ταυτόχρονα συγκροτεί και ένα στρατηγικής σημασίας έργο, το οποίο σχετίζεται άμεσα με την εκ νέου πληθυσμιακή δυναμική και το τοπίο που θα συνθέσει το νέο αεροδρόμιο Ηρακλείου και τις υπολογισθείσες 17 εκατομμύρια αφίξεις.
Το φράγμα Αποσελέμη, βασικός πυλώνας υδροδότησης για μεγάλες περιοχές του δήμου Ηρακλείου, του δήμου Χερσονήσου και του δήμου Αγίου Νικολάου, δεν αποδίδει πλέον τις ποσότητες που αρχικά είχαν σχεδιαστεί, με τις διαθέσιμα υδάτινα αποθέματα να έχουν περιοριστεί δραματικά, αφού ο Δήμος Χερσονήσου έλαβε το έτος που μας πέρασε μόλις 450 χιλ. κυβικά, έναντι των 2,5 εκατ. των προηγούμενων ετών, ενώ ο Δήμος Αγίου Νικολάου περίπου 900 χιλ., έναντι των 3 εκατ. κυβικών που ανέμενε.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο δήμαρχος Αγίου Νικολάου, Μανόλης Μενεγάκης, επαναφέρει την ανάγκη για μεγάλης κλίμακας, κεντρικά σχεδιασμένα έργα.
Το νέο διεθνές αεροδρόμιο στο Καστέλι και ο Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης αναμένεται να αυξήσουν σημαντικά τις αφίξεις και τις ανάγκες σε νερό
Όπως επεσήμανε, «η δυτική Κρήτη διαθέτει μεγαλύτερο υδάτινο δυναμικό, μεγάλο μέρος του οποίου καταλήγει στη θάλασσα. Είναι ζήτημα ορθολογικής διαχείρισης να αξιοποιηθεί αυτό το νερό για την ανατολική Κρήτη, με οργανωμένο και δίκαιο τρόπο».
Σύμφωνα με τον ίδιο, πρόκειται για έργο εθνικής εμβέλειας, το οποίο δεν μπορεί να υλοποιηθεί αποσπασματικά σε επίπεδο δήμων, αλλά απαιτεί σχεδιασμό από το υπουργείο Υποδομών.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο δήμαρχος Χερσονήσου, Ζαχαρίας Δοξαστάκης, ο οποίος θυμίζει ότι η ιδέα ενός ενιαίου αγωγού ύδρευσης από τα Χανιά έως τη Σητεία έχει τεθεί ήδη από τη δεκαετία του ’90, τονίζοντας ότι «άλλες χώρες με παρόμοιες ή δυσμενέστερες κλιματικές συνθήκες, όπως η Κύπρος και το Ισραήλ, έχουν προχωρήσει σε τέτοιες λύσεις. Η ενιαία διαχείριση των υδάτων δεν είναι πολυτέλεια, είναι αναγκαιότητα», τοποθετώντας ως παραδείγματα διοχέτευσης «τη λίμνη Κουρνά ή τα νερά στην Αργυρούπολη», εκεί όπου υπάρχουν «μεγάλες συγκεντρώσεις νερού».
Όπως σύντομα προαναφέρθηκε, η προοπτική ενός τέτοιου έργου συνδέεται άμεσα και με τον αναπτυξιακό σχεδιασμό του νησιού. Το νέο διεθνές αεροδρόμιο στο Καστέλι και ο Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης αναμένεται να αυξήσουν σημαντικά τις αφίξεις και τις ανάγκες σε νερό.
Επανέρχεται η ιδέα αναδιανομής του υπερβάλλοντος νερού από τη δυτική Κρήτη στην ανατολική, με αφορμή το υδατικό αδιέξοδο
«Δεν μπορείς να επενδύεις τόσα χρήματα στην Κρήτη για να φτιάξεις καινούργιο αεροδρόμιο και οδικό άξονα για να προσελκύσεις πολύ περισσότερο κόσμο και να μην έχεις μετά τις υποδομές που χρειάζονται για να τον καλύψει από πλευράς νερού. Πρέπει να γίνει και είναι στρατηγικά απαραίτητο», σημείωσε χαρακτηριστικά ο κ. Μενεγάκης, με το έργο να είναι απαραίτητο για τη βιωσιμότητα του νησιού.
Ωστόσο, ο ίδιος υπολογίζει πως το βασικό εμπόδιο για την υλοποίηση της διασύνδεσης παραμένει το κόστος, λέγοντας ωστόσο ότι «η ιδέα αυτή θα ωριμάσει και η κυβέρνηση θα το ακούσει αυτό διότι είναι θέμα λογικής». Από την άλλη, ο κ. Δοξαστάκης εκτιμά ότι υπάρχουν διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί και εθνικοί πόροι, αρκεί να υπάρξει πολιτική βούληση και ώριμος σχεδιασμός.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «δεν υπάρχει θέμα κόστους. Οι πόροι υπάρχουν. Είναι θέμα σχεδιασμού, ολοκληρωμένης μελέτης και βούλησης. Κατά καιρούς υπάρχουν μελέτες και προτάσεις σε ό,τι αφορά την εν λόγω επιλογή».
Η ανάγκη για ενιαία φωνή της Κρήτης προς την κεντρική κυβέρνηση αναδεικνύεται ως κρίσιμος παράγοντας, ώστε το έργο να ενταχθεί στον εθνικό προγραμματισμό τα επόμενα χρόνια, με τον κ. Δοξαστάκη να προσθέτει: «Πιστεύω ότι, εάν καθίσουμε όλοι μαζί να συζητήσουμε, αλλά κυρίως να διεκδικήσουμε… Το Ταμείο Απανθρακοποίησης των Νησιών μόνο έχει περίπου 250 εκατ. ταμείο».
Όπως εξηγεί, «χρειάζονται γρήγορα σωστές και κατάλληλες μελέτες και για νέους αγωγούς μεγαλύτερης διαδρομής, αλλά και σύγχρονης τεχνολογίας, να αξιοποιηθεί όλο το υπόγειο σύστημα του υδροφορέα με νέες γεωτρήσεις μετά από έρευνες και μελέτες γεωλόγων και εγκρίσεις της Αποκεντρωμένης. Να είναι, δηλαδή, με ορθολογικό τρόπο αυτές οι έρευνες, για να μην επηρεάζουν τον ήδη βεβαρημένο υδροφορέα και νομίζω ότι μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε».
Έμφαση στις βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες λύσεις
Παράλληλα, οι Δήμοι της ανατολικής Κρήτης προχωρούν σε βραχυπρόθεσμα μέτρα, όπως νέες γεωτρήσεις, βελτίωση δικτύων και πιλοτικές μονάδες αφαλάτωσης, κυρίως σε περιοχές με έντονη τουριστική δραστηριότητα, ως κρίσιμο σκέλος της συνολικής προσπάθειας αντιμετώπισης της λειψυδρίας, αλλά από μόνα τους δεν επαρκούν για να δώσουν οριστική λύση ιδιαίτερα κατά τη θερινή περίοδο.
Ωστόσο, όλοι συμφωνούν ότι αυτές οι λύσεις έχουν περιορισμένο ορίζοντα και συχνά υψηλό ενεργειακό και περιβαλλοντικό κόστος, με την αφαλάτωση, όπως τονίζει ο κ. Δοξαστάκης, να «αποτελεί έσχατη επιλογή» και όχι στρατηγική απάντηση στο πρόβλημα, με τον Δήμο Χερσονήσου να μην την έχει τοποθετήσει στις επιλογές και τον σχεδιασμό.
Ο κ. Δοξαστάκης αποκάλυψε ότι, όσον αφορά στις βραχυπρόθεσμες λύσεις ενόψει της ερχόμενης θερινής και συνάμα τουριστικής περιόδου, έχουν τεθεί επί τάπητος σειρά έργων που τοποθετούν να αντικαταστήσουν τα υδατικά ελλείμματα από το φράγμα του Αποσελέμη.
Όπως ανέφερε, «το πρώτο που έχουμε εφιστήσει την προσοχή είναι να μην έχουμε αυτές τις διακοπές που είχαμε… Έχουμε σχεδιάσει και θα ανοίξουμε γεωτρήσεις, οι οποίες ήδη είναι στη διαδικασία της δημοπράτησης και της ανάθεσης εργολάβων. Έχουμε κάνει και θα κάνουμε και πρόσθετες παρεμβάσεις στα δίκτυα, ώστε να τα καταστήσουν πιο λειτουργικά και θα έχουμε τη δυνατότητα να στείλουμε μεγαλύτερη ποσότητα νερού, γιατί έχουμε διαθέσιμη ποσότητα νερού στην ενότητα των Μαλίων».
Ταυτόχρονα, «έγιναν αντικαταστάσεις δικτύων για να μηδενίσουμε τις διαρροές που υπάρχουν σε κάποια παλιά δίκτυα», ως επεμβάσεις άμεσης απόδοσης.
Παρόμοια έργα προωθεί και ο Δήμος Αγίου Νικολάου, με τον κ. Μενεγάκη να αναφέρει πως το «γενικό πλαίσιο που κινούμαστε είναι η εξοικονόμηση, καλύτερες υποδομές, που σημαίνει μείωση των απωλειών», οι οποίες θα μειώσουν τις μεγάλες απώλειες και διαρροές που μπορούν να επηρεάσουν τη διαχείριση του αντλούμενου νερού.
Επισημαίνεται ότι για τον Δήμο Αγίου Νικολάου «πρώτο στη σειρά τοποθετούνται οι γεωτρήσεις. Θα κάνουμε μια υδρογεωλογική έρευνα για να δούμε τη δυνατότητα διεύρυνσης και του δικτύου των γεωτρήσεων και της καλύτερης υδρομάστευσης με καλύτερη τεχνολογία και λιγότερες απώλειες», ενώ ως δεύτερη λύση τοποθετείται η αφαλάτωση, «όπου ξεκινάμε πιλοτικά μια μικρή μονάδα στην περιοχή της Ελούντας και της Πλάκας. Θα αντλήσουμε διάφορα συμπεράσματα και θα δούμε από εκεί και πέρα εάν θα το διευρύνουμε αυτό το αντικείμενο».
Θεόδωρος Νίνος: «Ο ΟΑΚ δεν απορρίπτει τίποτα. Τα εξετάζουμε όλα»
Το neakriti.gr απευθύνθηκε και στον πρόεδρο του ΟΑΚ, κ. Θεόδωρο Νίνο, ο οποίος τόνισε ότι η εν λόγω ιδέα «για έργα αξιοποίησης του υπερβάλλοντος νερού από τη δυτική Κρήτη προς την ανατολική υπάρχει ήδη από τη δεκαετία του ’70, όταν κατασκευαζόταν ο ΒΟΑΚ».
Ο ίδιος, μάλιστα, δεν απέκλεισε την εν λόγω προοπτική, έθεσε ωστόσο στο επίκεντρο ορισμένες παραμέτρους σχετικά με τη ρεαλιστική επιτευξιμότητα του έργου, επισημαίνοντας πως ο ΟΑΚ «δεν απορρίπτει τίποτα», αλλά εν αντιθέσει «τα εξετάζουμε όλα, πάντα μέσα στα εγκεκριμένα πλαίσια λειτουργίας που έχουμε», στα πλαίσια «του slot που ισχύει τώρα και μέσω του master plan του Οργανισμού που είναι εγκεκριμένο ήδη από το 2022. Αυτά είναι τα θεσμικά πλαίσια που μπορούμε να κινηθούμε, για να μην έχουμε περαιτέρω καθυστερήσεις».
Όπως εξήγησε, «η λογική να μπορούμε να ενισχύουμε υδατικά ισοζύγια τα οποία βλέπουμε ότι είναι ελλειμματικά είναι σαφέστατα σωστή. Θα πρέπει να τα ενισχύσουμε και να τα απαντάμε με λύσεις», προσθέτοντας ότι «είναι μια σκέψη η οποία θα μπορούσε να τεθεί στο τραπέζι, για να διερευνηθεί και υδραυλικά και οικονομοτεχνικά εάν βγαίνει, αλλά δεν είναι κάτι το οποίο θα μπορούσε να απαντήσει στα προβλήματα άμεσα».
Ο κ. Νίνος είπε ακόμη ότι «η λύση αυτή προφανώς πρέπει να εξεταστεί παράλληλα με την κατασκευή του νέου ΒΟΑΚ, αλλά χρειάζεται σαφέστατα αρχικά υδραυλική μελέτη, για να δούμε εάν αυτό το εγχείρημα υδραυλικά μπορεί να γίνει καταρχάς. Και κατά δεύτερο, τι κόστος θα έχει. Διότι θα απαιτηθούν αυξημένες αντλήσεις, καταθλιπτικοί αγωγοί, δεξαμενές εξισορρόπησης. Εάν βγει ένα κόστος, το οποίο είναι ακόμα και σε μια περίοδο ζωής του έργου αυξημένο και απαγορευτικό, προφανώς αυτή η σκέψη θα καταστεί στην πράξη ανεφάρμοστη».
Για τον ΟΑΚ, η απάντηση στα σημαντικά ελλείμματα που αντιμετωπίζει η Κρήτη αποτελεί η δημιουργία ταυτόχρονων “απαντήσεων” «σε βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο χρόνο και έτσι τα έργα πρέπει να είναι διαβαθμισμένα σε τρία επίπεδα».
Όπως επισημαίνει για τις βραχυχρόνιες λύσεις, στο επίκεντρο τοποθετείται η ολοκλήρωση των αντικαταστάσεων των αγωγών από την Τύλισο και τα Μάλια, και «με μια ήπια αφαλάτωση και ένα φράγμα στο Γιόφυρο», ενισχύοντας τους υδατικούς πόρους της ανατολικής Κρήτης με περίπου 15 εκατ. κυβικά νερού.
Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα τοποθετείται «η κατασκευή ενός ακόμα φράγματος, το οποίο να ενισχύσει τους ταμιευτήρες που έχουμε… ώστε να εξασφαλιστούν ετησίως πάνω από 4,5 κυβικά νερού, τα οποία σήμερα τα χάνουμε».
