Άστρο «έσβησε» για 9 μήνες: Τι κρύβει το μυστηριώδες γιγάντιο νέφος “μεταλλικών ανέμων” γύρω από άγνωστο αντικείμενο
Ένας αστέρας 3.000 έτη φωτός μακριά έγινε 40 φορές πιο αμυδρός επί εννέα μήνες. Οι αστρονόμοι εντόπισαν ένα τεράστιο νέφος εξατμισμένων μετάλλων και για πρώτη φορά μέτρησαν την κίνησή του σε 3D, ενώ το αντικείμενο που το συγκρατεί παραμένει άγνωστο.
Ένα απρόσμενο φαινόμενο στον μακρινό ουρανό έχει αναστατώσει την επιστημονική κοινότητα και ανοίγει νέα ερωτήματα για το τι μπορεί να συμβαίνει ακόμη και σε ώριμα πλανητικά συστήματα.
Ένας αστέρας, περίπου 3.000 έτη φωτός μακριά από τη Γη, σταμάτησε να λάμπει σχεδόν πλήρως για περίπου εννέα μήνες, προκαλώντας εντύπωση στους ερευνητές.
Ένας «Ήλιος» που σκοτείνιασε
Ο αστέρας ονομάζεται J0705+0612, είναι παρόμοιος με τον Ήλιο και εκτιμάται ότι έχει ηλικία πάνω από δύο δισεκατομμύρια χρόνια.
Από τον Σεπτέμβριο του 2024 έως τον Μάιο του 2025, η φωτεινότητά του μειώθηκε θεαματικά, φτάνοντας να είναι 40 φορές πιο αδύναμη από το συνηθισμένο.
Η εικόνα αυτή τράβηξε την προσοχή της Nadia Zakamska, καθηγήτριας αστροφυσικής στο Johns Hopkins University, η οποία χαρακτήρισε το γεγονός εξαιρετικά σπάνιο για αστέρες τέτοιου τύπου.
Η αιτία δεν ήταν ο ίδιος ο αστέρας
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η πτώση φωτεινότητας δεν οφειλόταν σε εσωτερική μεταβολή του άστρου.
Αντίθετα, μπροστά του πέρασε ένα γιγάντιο νέφος αερίου και σκόνης, το οποίο για μήνες λειτουργούσε σαν «κουρτίνα», κόβοντας σημαντικό μέρος του φωτός.
Νέφος-γίγαντας: Διάμετρος 200 εκατομμύρια χιλιόμετρα
Με τη βοήθεια του Gemini South στη Χιλή, του Apache Point Observatory και των τηλεσκοπίων Magellan, η ομάδα κατέληξε ότι το νέφος έχει διάμετρο περίπου 200 εκατομμύρια χιλιόμετρα.
Το τεράστιο αυτό «σύννεφο» βρίσκεται σε απόσταση περίπου δύο δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων από τον αστέρα-«ξενιστή».
Το νέφος περιστρέφεται γύρω από κάτι… αόρατο
Το πιο μυστηριώδες στοιχείο είναι ότι το νέφος φαίνεται να είναι βαρυτικά συνδεδεμένο με ένα δεύτερο σώμα που κινείται στις εξωτερικές περιοχές του συστήματος.
Η ταυτότητά του παραμένει άγνωστη, ωστόσο οι μετρήσεις «δείχνουν» πως η μάζα του είναι τουλάχιστον αρκετές φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Δία.
Οι πιθανότητες είναι να πρόκειται για:
- γιγάντιο πλανήτη, ή
- καφέ νάνο, ή
- αστέρα εξαιρετικά χαμηλής μάζας.
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο The Astronomical Journal.
«Μεταλλικοί άνεμοι» μέσα στο νέφος
Το νέφος δεν είναι απλώς σκόνη και κοινό αέριο.
Οι παρατηρήσεις αποκάλυψαν εξατμισμένα μέταλλα, ανάμεσά τους σίδηρο και ασβέστιο, δημιουργώντας ουσιαστικά ένα περιβάλλον που οι επιστήμονες περιγράφουν ως «μεταλλικούς ανέμους».
Πρώτη φορά: μέτρηση της κίνησης σε 3D
Κομβικό ρόλο είχε ο φασματογράφος GHOST (Gemini High-resolution Optical SpecTrograph).
Σε παρατήρηση διάρκειας δύο ωρών τον Μάρτιο του 2025, η ομάδα κατάφερε όχι μόνο να αναγνωρίσει τα στοιχεία του νέφους, αλλά και να μετρήσει πώς κινείται το αέριο σε τρεις διαστάσεις.
Πρόκειται για πρώτη φορά που επιτυγχάνεται κάτι αντίστοιχο σε δίσκο γύρω από πλανήτη ή πολύ χαμηλής μάζας άστρο.
Τι μπορεί να το προκάλεσε: μια πλανητική σύγκρουση;
Ο J0705+0612 παρουσιάζει υπέρυθρη υπογραφή δίσκου, ένα χαρακτηριστικό που συνήθως βλέπουμε σε νεαρά άστρα που ακόμη σχηματίζουν πλανήτες.
Όμως εδώ υπάρχει ένα πρόβλημα: ο αστέρας είναι υπερβολικά “ώριμος” για να διατηρεί υλικό από τα πρώτα στάδια σχηματισμού.
Γι’ αυτό το πιο πιθανό σενάριο είναι το νέφος να δημιουργήθηκε από σύγκρουση δύο πλανητών στις εξωτερικές περιοχές του συστήματος.
Μια τέτοια σύγκρουση θα μπορούσε να εκτόξευσε σκόνη, θραύσματα και συντρίμμια, τα οποία σχημάτισαν το τεράστιο νέφος που σήμερα περνά μπροστά από τον αστέρα.
Ένα μήνυμα από το Σύμπαν: τίποτα δεν μένει ακίνητο
Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι το φαινόμενο αποτελεί υπενθύμιση πως ακόμη και παλιά συστήματα μπορούν να βιώσουν «βίαια» γεγονότα.
Με άλλα λόγια: το Σύμπαν δεν είναι στατικό. Είναι μια συνεχής διαδικασία δημιουργίας, καταστροφής και μεταμόρφωσης.
