Χίος: Το «μοιρολόϊ της Παναγιάς», η παραλλαγή της Μικράς Ασίας, στον Ι.Ν. Αγίου Χαραλάμπους Βαρβασίου

Σε κλίμα βαθιάς κατάνυξης και ευλάβειας, οι «μοιρολογίστρες» παρέμειναν μετά την Ακολουθία της Μεγάλης Πέμπτης στον Ιερό Ναό του Αγίου Χαραλάμπους, στο Βαρβάσι της Χίου.
Μαζί με τους ιερείς του Ναού, τον πρεσβύτερο Νεκτάριο Επιτροπάκη και τον διάκονο Ιωάννη Μπουρνιά, έψαλαν το μοιρολοϊ της Παναγιάς, μια παραλλαγή που διασώθηκε χάρη στην αείμνηστη μικρασιάτισσα Αργυρώ Κουρίδου, όταν ήρθε πρόσφυγας και εγκαταστάθηκε στο Βαρβάσι της Χίου. Το “μοιρολόϊ’ διασωζόταν κυρίως μέσω του προφορικού λόγου. Λεγόταν στα χωριά της Ερυθραίας, καθ΄ όλο το 40ήμερο και ψαλλόταν στην Εκκλησία, βράδυ Μεγάλης Παρασκευής προς τα ξημερώματα του Μ. Σαββάτου.

Περιγράφει το πώς η Παναγία, μαθαίνει νέα για τον μονάκριβό της γιο, από τον αγαπημένο φίλο του Ιησού, τον βαπτιστή Ιωάννη, που της εξιστορεί από τη σύλληψή του, μέχρι την απόφαση για τη σταύρωσή του.
Στο αποκορύφωμα έχουμε το διάλογο με το γιο της και τη συμβουλή του γιου της, να νοιώσει τη μεγάλη χαρά που έρχεται, προμηνύοντας την Ανάστασή του, και καλώντας την να προσφέρει αγάπη σε κάθε πικραμένο.

Τότε η Παναγιά, καλεί τις φίλες της, την Μάρθα, τη Μαρία, τη μάνα του Αϊ Γιάννη του Προδρόμου, του Λαζάρου την αδερφή για να πάνε να τον βρουν πριν τον σταυρώσουν.
Και εκεί διεξάγεται το δράμα της μάνας, της Παναγιάς, που μαθαίνοντας για την τύχη του γιου της ζητά λίγο νερό να πιει, με κατάρες και ευχές στους μαντατοφόρους, όπως θα έκανε κάθε μάνα, και φτάνει μέχρι το Σταυρό του μαρτυρίου.
Και εκεί συνομιλεί με τον γιο της, τον Ιησού, που την καλεί:
«…Πάρε μάνα μου υπομονή να παίρνει όλος ο κόσμος
να παίρνουν μάνες για παιδιά και τα παιδιά για μάνες
να παίρνουν και οι καλόπαντρες για τους καλούς τους άντρες».

Την ώρα που κορυφώνεται το Θείο Δράμα, το μοιρολόϊ έχει στοιχεία από την κοινωνία της εποχής, από τι είναι καλό και κακό, και όλα αυτά δεμένα με τις καθημερινές λέξεις των Μικρασιατικών παραλίων.
Ο Χριστός, σαν γιος σωστός, καθησυχάζει τη μάνα του λέγοντας ότι «Το Μεγάλο Σάββατο σαν ακούσει τις καμπάνες
τότε μανούλα μου γλυκιά θα’ χεις χαρές μεγάλες».
Παραξενεύεται η Παναγιά, αλλά ο γιος της την καλεί να πάει στο σπίτι τους και να κάνει ότι της πει:
«βάλε κρασί στον μαστραπά, κι αφράτο παξιμάδι
Βάλε και πικρές ελιές να φάνε οι πικραμένοι».

Οι πέντε Αγίες γυναίκες, γυρίζουν σπίτι και η Παναγιά κάνει ότι της είπε ο γιος της, και κλείνει με το διάλογο που έχει με την πρώτη της εξαδέλφη, την Αγια-Καλή, που δεν μπορεί να καταλάβει πως την ώρα που έχει δει το γιο της στο σταυρό, αυτή στρώνει τραπέζι.
Κατάρα και ευχή, τα λόγια της μάνας, για να κλείσει το μοιρολοϊ της Παναγιάς με τους στίχους:
«Οποιος το λέει σώνεται, όποιος τα’ ακούει αγιάζει
Όποιος το καλοφουκριστεί, παράδεισο θα λάβει».