Στην Κοζάνη το 1912, παρουσία του Βασιλιά Γεωργίου Α’, χτυπούσε η καρδιά της Ελλάδος – Του Σταύρου Καπλάνογλου

Μέτα την απελευθέρωση της Κοζάνης 11/10/1912 έφτασε στην Κοζάνη ο βασιλιάς Γεώργιος στις 14 οκτωβριου.

Η εντύπωση που μας δημιουργήθηκε μελετώντας τα τηλεγραφήματα που αντηλλάγησαν ανάμεσα στον Ελευθέριο Βενιζέλο και τον Διάδοχο Κωνσταντίνο και η έκρυθμη κατάσταση που είχε δημιουργηθεί μεταξύ τους ,σε σημείο που ο Βενιζέλος να αναγκαστεί να απευθυνθεί στο Βασιλιά με τηλεγράφημα ξεχωριστό για να μεταπείσει τον γιο του ,για συνεχίσει της πορείας του στρατού προς την Θεσσαλονίκη και όχι προς το Μοναστήρι για να προλάβουν τους Βουλγάρους , ήταν εσπευσμένη και είχε κίνδυνους για την κεφαλή του Ελληνικού κράτους εκείνες τις κρίσιμες στιγμές .

Οι μάχες ανάμεσα σε Έλληνες και Οθωμανούς μαινόταν προς την πλευρά της Πτολεμαίδος άλλα και της Αιανής και Γρεβενών και υπήρχαν γύρω από την Κοζάνη πολλά χωριά με πληθυσμό αμιγή Μουσουλμάνων που δεν ήξερε κάνεις τι ομάδες φίλες προσκείμενες προς τους Τούρκους πως θα αντιδράσουν .

Υπήρχε κίνδυνος το κράτος να μείνει ακέφαλο στην πιο κρίσιμη στιγμή στην αρχή μιας προσπάθειας που μόλις άρχιζε ουσιαστικά

Η έλευση του Βασιλιά είχε σαν κύριο στόχο την εδραίωση της Ελληνικής κυριαρχίας στις νεοαπελευθερωθείσες περιοχές

Η παρουσία του ανώτατου άρχοντα τρεις ημέρες μετά την είσοδο του Ελληνικού στρατού στην πόλη (11 Οκτωβρίου 1912) συμβόλιζε το τέλος της Οθωμανικής κυριαρχίας και την ενσωμάτωση της Κοζάνης στο Ελληνικό κράτος.

Ο Γεώργιος Α’ θέλησε να συγχαρεί προσωπικά τον στρατό και να επικοινωνήσει με την κυβέρνηση στην ΑθήναΜάλιστα, απέστειλε τηλεγράφημα στον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο, εκφράζοντας την περηφάνια του για τις επιτυχίες των ελληνικών δυνάμεων.

Φιλοξενήθηκε στην οικία του Κωνσταντίνου Δρίζη που βρισκόταν ανάμεσα στο δυτικό όριο της πόλης και τους νεόδμητους στρατώνες που είχαν κτίσει λίγα χρονιά πριν οι Οθωμανοί .

Η εντύπωση που επεκράτησε είναι ότι έμεινε στην Κοζάνη λίγες ήμερες και άλλοι λένε 2 ημέρες και άλλοι 5.

Κάναμε ερευνά για να επιβεβαιώσουμε την υποψία μας για εσπευσμένη άφιξη του βασιλιά στην Κοζάνη που βρισκόταν στην πρώτη γραμμή του πυρός εκείνες τις ήμερες μια και τις ίδιες μέρες όπως είδαμε από τα τηλεγραφήματα που αντηλλάγησαν μ ανάμεσα στον διάδοχο Κων/νο που ήταν επικεφαλής του Στρατεύματος και του Ελ, Βενιζέλου που ήταν υπουργός Στρατιωτικών υπήρχε διαφωνία για την κατεύθυνση που θα ακολουθείτο στην εκστρατεία που ξεκίνησε.

Στην ερευνά που κάναμε όμως διαπιστώσαμε και κάτι άλλο που μας προκάλεσε έκπληξη .ότι παραμονή του βασιλιά στην Κοζάνη ήταν πολυήμερη και ότι μέχρι την 28/10 /1912 είχε εγκατασταθεί στο σπίτι του Κων/νου Δριζη και από εκεί εξασκούσε τα βασιλικά του καθήκοντα για 14 ολόκληρες ήμερες , έφυγε για την Θεσσαλονίκη οπού εγκαταστάθηκε μέχρι την 13/3 /1913 οπού δολοφονήθηκε άγρια από τον Σκιαδά ,χωρίς ποτέ κανείς να μάθει για ποιο λόγο και ποιοι κρυβόταν πίσω από αυτόν μια και ο Σκιαδά εκπαραθυρώθηκε από τον 3 όροφο του διοικητήριο Θεσ/νικης όπου τον φύλαγαν στις 6 Μαΐου 1913 .

Επίσημα καταγράφηκε ως αυτοκτονία. Ωστόσο, υπήρξαν έντονες φήμες ότι Αλέξανδρος Σχινάς «πέταξαν» από το παράθυρο οι αρχές, καθώς η εξόντωσή του απέτρεψε την αποκάλυψη πιθανών συνεργών ή εντολέων

Τα αποτελέσματα της έρευνας για τον βασικό λόγο που έφθασε ο Γεώργιος Α στην Κοζάνη θα παρουσιάσουμε ευθύς αμέσως και για την πολυήμερη παραμονή στο Δρίζειο μέγαρο που οι Κοζανίτες το αποκαλούσαν << Μικρό Παλατάκι >> έγινε η έδρα του βασιλιά για 15 ημέρες από όπου σε συνεργασία με τον Βενιζέλο απελευθερώθηκε ένα μεγάλο μέρος της Μακεδονίας και της Ηπείρου.

Και αυτό το γεγονός ότι η Κοζάνη ήταν έδρα του ανωτάτου άρχοντος , όντας προϊόν δίκης μας ερευνάς είμαστε σε θέση να το παρουσιάζουμε κατ’ αποκλειστικότητα με έγγραφα που φέρουν την υπογραφή του Βασιλιά έως και την 28/10/1912.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με την σειρά και την απόφαση του Βασιλιά να πάει στην Ελασσόνα αρχικά στις 11/10/1919

Η ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑΔΟΧΟΥ ΣΤΟ ΔΡΙΖΕΙΟ ΜΕΓΑΡΟ (13 Οκτωβρίου)

Ενώ η πόλη είχε απελευθερωθεί από τις 11/10, ο Κωνσταντίνος επέλεξε την 13η Οκτωβρίου για την επίσημη, θριαμβευτική του είσοδο.

Η υποδοχή ήταν αποθεωτική. Ο λαός της Κοζάνης, μετά από αιώνες οθωμανικού ζυγού, υποδέχθηκε τον Διάδοχο ως λυτρωτή. Όπως έγραψε ο ίδιος στις 13/10 /1919 σε επιστολή του στον Ελευθέριο Βενιζέλο και αναδημοσίευσε την επόμενη η εφημερίδα των Αθηνών Εμπρος .

Ο Κωνσταντίνος εγκαταστάθηκε στην οικία του μεγαλέμπορου Κωνσταντίνου Δρίζη.

Η επιλογή του συγκεκριμένου σπιτιού δεν ήταν τυχαία· ήταν το πλέον κατάλληλο για να στεγάσει το Γενικό Στρατηγείο και να προετοιμάσει την υποδοχή του Βασιλιά την επομένη.

Από εκείνη τη στιγμή, η Κοζάνη παύει να είναι μια επαρχιακή πόλη και μετατρέπεται στο De Factο κέντρο λήψης αποφάσεων της Ελλάδας.

Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΜΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΛΟΓΟ ΤΗΣ ΑΦΙΞΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ

Η εντύπωση που μας δημιουργήθηκε μελετώντας τα τηλεγραφήματα που αντιλόγησαν ανάμεσα στον Ελευθέριο Βενιζέλο και τον Διάδοχο Κωνσταντίνο είχε να κάνει με την έκρυθμη κατάσταση που είχε δημιουργηθεί μεταξύ τους σε σημείο που ο Βενιζέλος να αναγκάσει να απευθυνθεί στο Βασιλιά με τηλεγράφημα ξεχωριστό για να μεταπείσει τον γιο του για συνεχίσει της πορείας του στρατού προς την Θεσσαλονίκη και όχι προς το Μοναστήρι για να προλάβουν τους Βουλγάρους ,μια άφιξη που ήταν εσπευσμένη και είχε κίνδυνους για την κεφαλή του Ελληνικού κράτους εκείνες τις κρίσιμες στιγμές .

Οι μάχες ανάμεσα σε Έλληνες και Οθωμανούς μαινόταν προς την πλευρά της Πτολεμαίδος άλλα και της Αιανής και Γρεβενών και υπήρχαν γύρω από την Κοζάνη , πολλά χωριά με πληθυσμό αμιγή Μουσουλμάνων που δεν ήξερε κάνεις τι ομάδες φίλες προσκείμενες προς τους Τούρκους έκρυβαν και πως θα αντιδράσουν

Υπήρχε κίνδυνος το κράτος να μείνει ακέφαλο στην πιο κρίσιμη στιγμή στην αρχή μιας προσπάθειας που μόλις άρχιζε ουσιαστικά

Πιστεύουμε οτι ο Βασιλιά Γεωργίου Α’ ήρθε εσπευσμένα στις 14 Οκτωβρίου 1912 για τους εξής λόγους:

Ήχε προηγηθεί η διαφωνία ανάμεσα στον διάδοχο Κωνσταντίνο και το Βενιζέλο για την οποία έχουμε ήδη αναφερθεί , για την κατεύθυνση που πρέπει να παρουν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις (Μοναστήρι ή Θεσσαλονίκη )

Ενώ ο Διάδοχος Κωνσταντίνος επικεντρωνόταν στο στρατιωτικό σκέλος (καταδίωξη των Τούρκων προς το Μοναστήρι), ο Βενιζέλος έβλεπε τον διπλωματικό κίνδυνο των Βουλγάρων.

Η άφιξη του Βασιλιά στην Κοζάνη, στο σπίτι του Κωνσταντίνου Δρίζη, δεν ήταν απλώς εθιμοτυπική· λειτούργησε ως η απαραίτητη «γέφυρα» για να καμφθούν οι αντιρρήσεις του Κωνσταντίνου.

Η ιστορική έρευνα επιβεβαιώνει τα τηλεγραφήματα όπου ο Βενιζέλος τόνιζε: «Σας καθιστώ υπεύθυνον για την πάσαν αναβολήν, έστω και στιγμής», ενώ ο Κωνσταντίνος απαντούσε αρχικά με επιμονή για τη βόρεια κατεύθυνση.

Όταν παρακινδυνευμένη η άφιξη του βασιλιά γιατί το μέτωπο ήταν ακόμη πολύ κοντά και η κατάσταση ρευστή.

Όμως, η πολιτική ανάγκη να ληφθεί η απόφαση για τη Θεσσαλονίκη μέσα από την Κοζάνη υπερίσχυσε του στρατιωτικού ρίσκου.

Το αρχειακό υλικό αναδεικνύει την Κοζάνη ως τον τόπο όπου κρίθηκε η τύχη της Μακεδονίας.

Η ΕΠΙΜΟΝΗ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΓΙΑ ΠΡΟΕΛΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΒΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΚΑΙ ΟΧΙ Η ΔΙΑΣΩΣΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΤΩΝ ΒΟΥΛΓΑΡΩΝ

ΟΛΑ ΤΑ ΤΗΛΓΡΑΦΗΜΑΤΑΤΑ ΤΗΛΕΓΡΑΦΉΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΠΙΒΕΒΑΊΩΣΑΝ ΤΗΝ ΚΡΊΣΗ

Τα τηλεγραφήματα αυτά έγιναν γνωστά σε συνεδριάσεις της βουλής από τον Βενιζέλο στη Βουλή κατά τη συνεδρίαση της 13/16 Αυγούστου 1917 και την συνεδρίαση της 13/16 Αυγούστου 1917)

Και είχαν ως εξής :

* Τηλεγράφημα Βενιζέλου προς Κωνσταντίνο (13 Οκτωβρίου 1912):

“Αναμένω να μοι γνωρίσετε την περαιτέρω διεύθυνσιν, ην θα ακολουθήση η προέλασις του στρατού Θεσσαλίας.

Παρακαλώ μόνον να έχετε υπ’ όψιν ότι σπουδαίοι πολιτικοί λόγοι επιβάλλουσι να ευρεθώμεν μίαν ώραν ταχύτερον εις την Θεσσαλονίκην”.

(Υπογραφή) υπουργός Στρατιωτικών Βενιζέλος

* Κωνσταντίνος προς Βενιζέλο: “

”Ο στρατός δεν θα οδεύση κατά της Θεσσαλονίκης.

Εγώ έχω καθήκον να στραφώ κατά του Μοναστηρίου, εκτός αν μου το απαγορεύετε”.

* Βενιζέλου προς Κωνσταντίνο

«Σας απαγορεύω να βαδίσετε προς Μοναστήριον. Σας διατάσσω να βαδίσετε προς Θεσσαλονίκην. Καθιστώ υμάς υπεύθυνον διά πάσαν καθυστέρησιν, έστω και μιας ώρας»

Η ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ Λ.ΚΟΡΟΜΗΛΑ ΣΤΟΝ ΚΩΝ/ΝΟ

Στις 13/25 Οκτωβρίου 1912 αφού είχε ακολουθήσει η κατάληψη της Κοζάνης ο Διάδοχος Κωνσταντίνος δέχεται τηλεγράφημα από τον υπουργό Εξωτερικών Λάμπρο Κορομηλά

* Κορομηλάς προς Κωνσταντίνο.

: «…Σερβικός στρατός ευρίσκεται νυν μεταξύ Κουμανόβου και Σκοπίων, Βουλγαρικός στρατός κατέλαβε χθες Σαράντα Εκκλησίας.

Φρονώ ότι πρέπει, κατά το δυνατόν, να εντείνωμεν ημετέρας ενεργείας ώστε να καταληφθή όσον τάχιστα Θεσσαλονίκη και ίνα μη ημέτερα αποτελέσματα έλθωσιν πολύ ύστερον από τα αποτελέσματα των συμμάχων»

* Κωνσταντίνος προς Κορομηλά).

«Ευχαριστώ θερμώς διότι με πληροφορήσατε διά τας νίκας των συμμάχων μας… Θα εξακολουθήσω με την αυτήν έντασιν δυνάμεων, επιδιώκων καταστροφήν του εχθρού επί τη βάσει του σχεδίου το οποίον έχω προδιαγράψει και του οποίου τους αντικειμενικούς σκοπούς μόνος εγώ είμαι αρμόδιος και υπεύθυνος να κανονίζω… Παρακαλώ δε όπως ευαρεστούμενος μη προσπαθήτε να επηρεάζετε την διεύθυνσιν των επιχειρήσεων»

* Βενιζέλος στον Βασιλιά Γεώργιο.

«Σας παρακαλώ, Μεγαλειότατε, να πείσετε τον Διάδοχον να βαδίσει το ταχύτερον προς τη Θεσσαλονίκη, διότι η καθυστέρηση εγκυμονεί κινδύνους εθνικούς».

Ο ΒΑΣΙΛΙΑσ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ

ΜΕΤΡΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΟΥ ΛΗΦΘΗΚΑΝ

Η προέλαση του Ελληνικού Στρατού μετά τη μάχη του Σαρανταπόρου δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική επιτυχία, αλλά η δημιουργία ενός «ασφαλούς διαδρόμου» για την κάθοδο της ανώτατης ηγεσίας.

Από τις 11 Οκτωβρίου 1912, οι τουρκικές δυνάμεις είχαν εγκαταλείψει οριστικά την περιοχή, υποχωρώντας βόρεια και ανατολικά.

Η διαδρομή Ελασσόνα – Σαραντάπορο – Σέρβια – Κοζάνη είχε εκκαθαριστεί πλήρως από τις

ελληνικές μεραρχίες. Αυτό το γεγονός ήταν η απαραίτητη προϋπόθεση για τη μετακίνηση του Βασιλιά Γεωργίου Α’.

Ο Κωνσταντίνος, λειτουργώντας ως ο εγγυητής της ασφάλειας του πατέρα του, φρόντισε να

«σφραγιστεί» η διαδρομή πριν ο Γεώργιος ξεκινήσει οδικώς από την Ελασσόνα.

Η ταχύτητα με την οποία ο Βασιλιάς κινήθηκε αμέσως μετά τις εξελίξεις, αποδεικνύει ότι υπήρχε ένας απόλυτος συντονισμός μεταξύ τους, ο οποίος όμως άφηνε την Αθήνα στο σκοτάδι.

Μια και από ότι φαινότανε δεν υπήρχε ενημέρωση της κυβέρνησης και του Ελευθερίου Βενιζέλου από τον διάδοχο Κωνσταντινο .

Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α’ ΣΤΙΣ 14-15 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ

ΠΑΙΡΝΕΙ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ

Η Κοζάνη εκείνες τις ημέρες έγινε το κέντρο των εξελίξεων, καθώς:Φιλοξένησε το Γενικό Στρατηγείο και την ηγεσία της χώρας.Από εδώ εκδόθηκαν οι κρίσιμες διαταγές για την αλλαγή πορείας του στρατού προς τη Βέροια και τη Θεσσαλονίκη.

Παρά την επικίνδυνη εγγύτητα του μετώπου, η παρουσία του Βασιλιά ήταν απαραίτητη για να διασφαλιστεί η ενότητα της ηγεσίας και η εθνική επιτυχία.

Η παρέμβαση αυτή αποδείχθηκε σωτήρια, καθώς ο ελληνικός στρατός πρόλαβε να εισέλθει στη Θεσσαλονίκη στις 26 Οκτωβρίου, μόλις λίγες ώρες πριν από τους Βουλγάρους.

Ο Γεώργιος Α’ λειτούργησε ως ο «τελικός κριτής».

Ενώ ο Κωνσταντίνος υπέγραφε τις στρατιωτικές διαταγές ως Αρχιστράτηγος, η παρουσία του Βασιλιά στο Στρατηγείο ήταν εκείνη που προσέδωσε το απαραίτητο πολιτικό βάρος στην απόφαση να μην πάει όλος ο στρατός προς το Μοναστήρι, αλλά να μοιραστεί, δίνοντας προτεραιότητα στη Θεσσαλονίκη.

Από την Κοζάνη, ο Βασιλιάς εξέδωσε διαταγές για τη συνέχιση της προέλασης του στρατού προς τη Βέροια και τη Θεσσαλονίκη, καθώς και για την απελευθέρωση των Καϊλαρίων (σημερινή Πτολεμαΐδα).

Βασιλιάς , με την παρέμβασή του στην Κοζάνη, επικύρωσε τη στρατηγική στροφή του στρατού, η οποία περιελάμβανε τον διαχωρισμό των δυνάμεων για να καλυφθούν όλα τα μέτωπα.

Η 5η ΜΕΡΑΡΧΙΑ ΚΙΝΕΙΤΑΙ ΒΟΡΕΙΑ

Η 5η Μεραρχία έλαβε εντολή να κινηθεί βόρεια προς το Αμύνταιο και την Καστοριά (με τελικό στόχο το Μοναστήρι), λειτουργώντας ως «πλαγιοφυλακή» του κυρίου σώματος του στρατού που στρεφόταν προς τη Θεσσαλονίκη.

Σκοπός της να ανακόψει τυχόν οθωμανική αντεπίθεση από τα βορειοδυτικά και να εκκαθαρίσει την περιοχή.

Ο Συνταγματάρχης Μηχανικού Δημήτριος Ματθαιόπουλος. τίθεται επικεφαλής Η 5η Μεραρχία έδωσε τη σκληρή μάχη στο Σόροβιτς/Αμύνταιο, όπου υπέστη προσωρινή υποχώρηση) που είδαμε σε προηγούμενη δημοσίευση κύριο σόμα του στρατεύματος κατευθύνθηκε προς την Βέροια και την Θεσσαλονίκη

ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΤΑΝ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ ΣΤΙ15 ΠΡΟΣ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ ΦΕΥΓΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Το Κύριο Σώμα του Στρατού (από Κοζάνη): Το μεγαλύτερο μέρος του Ελληνικού Στρατού (Μεραρχίες 1η, 2η, 3η, 4η και 6η), υπό τον Διάδοχο Κωνσταντίνο και την επίβλεψη του Βασιλιά Γεωργίου Α’, κινήθηκε από την Κοζάνη προς τη Βέροια μέσω της διάβασης της Καστανιάς (διάβαση του Βερμίου). Αυτές οι δυνάμεις έδωσαν τις μάχες στα στενά έξω από τη Βέροια (περιοχή Τριποτάμου/Καστανιάς) για να «σπάσουν» την οθωμανική αντίσταση έχοντας σαν και να εισέλθουν στην πόλη στις 16 Οκτωβρίου 1912.

Επικεφαλής των δυνάμεων στο πεδίο της Μάχης στον Τριποταμο ήταν ο ο Κωνσταντίνος Νίδερ ανέλαβε την αντίστοιχη ιστορική ευθύνη για τη Βέροια.να ενημέρωση τον Βενιζέλο . Ακολουθώντας το παράδειγμα του Αρχηγού Επιτελείου Παναγιώτη Δαγκλή, ο οποίος είχε στείλει το πρώτο τηλεγράφημα απελευθέρωσης της Κοζάνης,στον Βενιζέλο πριν από τον διάδοχο Κωνσταντίνο Το τηλεγράφημά του προς τον Βενιζέλο δεν ήταν μια απλή τυπική ενημέρωση, αλλά η επίσημη σφραγίδα της Ελληνικής κυριαρχίας στην πόλη, καθιστώντας τον Νίδερ τον επιχειρησιακό πρωταγωνιστή της διοικητικής ενσωμάτωσης της Βέροιας στο ελληνικό κράτος.»

Η κίνηση αυτή για απελευθέρωση της Βέροιας άνοιξε οριστικά τον δρόμο για τη Θεσσαλονίκη,αναγκάζοντας τον Κωνσταντίνο να ακολουθήσει την πορεία προς την πόλη για να μη χάσει τη δόξα του «ελευθερωτή».

Για να ακολουθήσει η μάχη των Γιαννιτσών και η απελευθέρωση της πόλης

Η ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΤΟΨΙΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Ο Βενιζέλος πίεσε των διάδοχο να επίσπευση τις διαπραγματεύσεις γιατί πίστευε ότι ο Κωνσταντίνος κωλυσιεργούσε

Έστειλε τηλεγράφημα στον Κωνσταντίνο και σύγχρονων ζήτησε και πάλι βοήθεια από τον βασιλιά για να φθάσει στα χέρια του

*Βενιζέλος προς Κωνσταντίνο

«Αναμένω να μοι γνωρίσετε την περαιτέρω διεύθυνσιν ην θα ακολουθήσει η προέλασις του στρατού Θεσσαλίας. Παρακαλώ μόνον να έχετε υπ’ όψιν ότι σπουδαίοι πολιτικοί λόγοι επιβάλλουσι να ευρηθώμεν μίαν ώραν ταχύτερον εις την Θεσσαλονίκην» .

* Κωνσταντίνος προς Βενιζέλο.

«Η κατεύθυνσις της αποχωρήσεως (των Τούρκων) και αι προθέσεις του πολεμίου θα κανονίσωσιν την προέλασιν και την κατεύθυνσιν της υπ’ εμέ στρατιάς… Και να παύση του λοιπού η κυβέρνησις αναρμοδίως γνωματεύουσα και εκ του μακρόθεν αναμειγνυομένη εις τας πολεμικάς επιχειρήσεις»

25/10//1912

* Βενιζέλος προς Κωνσταντίνο

-“Σας καθιστώ προσωπικώς υπεύθυνον δια την βραδύτητα με την οποίαν διεξάγετε τας επιχειρήσεις, αι οπαίοι κινδυνεύουν να φέρουν τους Βουλγάρους πρώτους εις Θεσσαλονίκην”.

Ο ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ ΜΑΘΑΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΠΟ ΜΠΡΕΣΒΕΥΤΕΣ ΞΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ

Η συμπεριφορά του Διαδόχου μετά την υπογραφή του πρωτοκόλλου παράδοσης (26 Οκτωβρίου 1912) υπήρξε ενδεικτική της αντιπάθειας προ τον Βενιζέλο .

Αν και η Θεσσαλονίκη είχε παραδοθεί επίσημα από τις 3:00 π.μ. της 27ης Οκτωβρίου, ο Κωνσταντίνος απέφυγε σκοπίμως να ενημερώσει τον Πρωθυπουργό.

Ο Βενιζέλος πληροφορήθηκε την απελευθέρωση της πόλης από τους πρεσβευτές της Αυστρίας και της Μεγάλης Βρετανίας, οι οποίοι έσπευσαν να τον συγχαρούν

βασιζόμενοι στις αναφορές των προξένων τους.

Η ταπείνωση του Πρωθυπουργού, να ενημερώνεται για μια εθνική επιτυχία από ξένους διπλωμάτες αντί για τον

Αρχιστράτηγο του στρατού του, σφράγισε τις σχέσεις των δύο ανδρών για τα επόμενα χρόνια. Και ήταν ο προάγγελος του διχασμοί που ακολουθήσει.

Ο Βενιζέλος ενημερώθηκε αρχικά από το πρακτορείο Reuters και από ξένους διπλωμάτες στην Αθήνα, οι οποίοι είχαν λάβει πληροφορίες από τους προξένους τους στη Θεσσαλονίκη. Οι πρόξενοι (Γαλλίας, Αγγλίας, Γερμανίας, Αυστρίας) ήταν παρόντες στις διαπραγματεύσεις στο Τοψίν (σημερινή Γέφυρα) και στη Θεσσαλονίκη.

Λέγεται ότι ο Βενιζέλος εξοργίστηκε με την καθυστέρηση του Κωνσταντίνου να τον ενημερώσει επίσημα.

Ενώ όλη η Αθήνα πανηγύριζε από τις ανεπίσημες πληροφορίες, η κυβέρνηση δεν είχε ακόμη το επίσημο έγγραφο από τον Αρχιστράτηγο.

Στην Κοζάνη, τον Οκτώβριο του 1912, δεν κρίθηκε μόνο η τύχη της Θεσσαλονίκης, αλλά σφυρηλατήθηκε και η προσωπική εχθρότητα των δύο ανδρών.

Ο Κωνσταντίνος, ως στρατιωτικός ηγήτορας, ένιωσε ότι ο Βενιζέλος τον ταπείνωσε παρακάμπτοντας τη στρατηγική του κρίση για χάρη της πολιτικής σκοπιμότητας.

Αυτή η «νίκη» του Βενιζέλου στην Κοζάνη ήταν: Εθνικά σωτήρια, γιατί αν ο στρατός πήγαινε στο Μοναστήρι, οι Βούλγαροι θα είχαν μπει πρώτοι στη Θεσσαλονίκη.

Πολιτικά μοιραία, καθώς έθεσε τις βάσεις για τη σύγκρουση του 1915, που δίχασε την Ελλάδα για δεκαετίες.

Είναι εξαιρετικό το πώς η τοπική ιστορία της Κοζάνης συνδέεται με τη μεγάλη εθνική ιστορία.

Η ΚΟΖΑΝΗ ΓΙΑ 15 ΣΧΕΔΟΝ ΗΜΕΡΕΣ << Η ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ >> ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΑΠΟ ΟΠΟΥ Ο ΑΝΩΤΑΤΟΣ ΑΡΧΩΝ ΕΞΑΣΚΟΥΣΕ ΤΑ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΤΟΥ

ΕΩΣ ΤΗΝ 28/10/1912

Αναζητώντας την αλήθεια για την σύγκρουση Βενιζέλου Κωνσταντινου πέσαμε σε ένα έγγραφο που υπογράφει ο βασιλιάς από την Κοζάνη στις 28/10 /1912. που απευθύνεται στον Βενιζέλο .

Το άγνωστο τηλεγράφημα του 1912 που «ξαναγράφει» την παραμονή του Γεωργίου Α’ στην Κοζάνη

Μέσα από τη συστηματική έρευνα στο ψηφιακό αρχείο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος», φέρνουμε σήμερα στο φως ένα ιστορικό ντοκουμέντο (Κωδικός Αρχείου: 37772) που ανατρέπει όσα γνωρίζαμε για τις κινήσεις της ανώτατης ηγεσίας κατά την απελευθέρωση της Μακεδονίας το 1912.

Ένα αυθεντικό, χειρόγραφο τηλεγράφημα με την υπογραφή του Βασιλιά Γεωργίου

Α’, που πρώτη φορά έρχεται στην επιφάνεια και αναλύεται Αυτό αποδεικνύει ότι ο μονάρχης παρέμεινε στην Κοζάνη πολύ περισσότερο από όσο καταγράφει η επίσημη ιστοριογραφία .

Η παραδοσιακή αφήγηση θέλει τον Γεώργιο Α’ να φτάνει στην Κοζάνη στις 14 Οκτωβρίου 1912,καταλύοντας στην οικία του Κωνσταντίνου Δρίζη, και να αναχωρεί μεταξύ 20 και 23 Οκτωβρίου. Ωστόσο, το έγγραφο που εντοπίσαμε αλλάζει τα δεδομένα.

Το τηλεγράφημα φέρει τη σαφή ένδειξη: «Κοζάνη 28-10 [1912] 4 μ.μ.».

Απευθύνεται στον Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο και το περιεχόμενό του «κλειδώνει» την ημερομηνία, καθώς ο Βασιλιάς αναφέρει:

«Μανθάνω εξωδίκως ότι στρατός Ηπείρου κατέλαβεν Πέντε Πηγάδια. Παρακαλώ πληροφορήσατέ μοι εάν είνε ακριβές».

Η κατάληψη των Πέντε Πηγαδιών συνέβη ανάμεσα στις 20-30 Οκτωβρίου./1-12 Νοεμβρίου με το νέο ημερολόγιο).

Η παρουσία του Βασιλιά στην Κοζάνη το απόγευμα εκείνης της ημέρας –μόλις λίγες ώρες πριν την επίσημη είσοδό του στη Θεσσαλονίκη– αποτελεί μια σημαντική ιστορική ανακάλυψη.

Ένα εύλογο ερώτημα που προκύπτει από την έρευνά μας είναι γιατί ο Κωνσταντίνος Δρίζης δεν καταγράφει αυτή την παράταση της διαμονής στο ημερολόγιό του.

Καταλήγουμε στην υπόθεση ότι η κρισιμότητα των στιγμών μετά την ήττα στο Σόροβιτς (Αμύνταιο) στις 24 Οκτωβρίου, είχε μετατρέψει την

Κοζάνη σε κέντρο διαχείρισης κρίσης.

Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια που παρατηρήσαμε στο χειρόγραφο είναι η εναλλαγή της γλώσσας.

Ο Γεώργιος ξεκινά να γράφει στα Ελληνικά, αλλά σε ένα σημείο διαγράφει μια φράση που προφανώς δεν τον ικανοποιούσε ως διατύπωση και συνεχίζει ακαριαία στα Γαλλικά: «…de me tenir au courant nouvelles intéressantes» (…να με κρατάτε ενήμερο για ενδιαφέροντα νέα).

Αυτή η διαγραφή μαρτυρά την τεράστια πίεση χρόνου και τη βιασύνη του. Ο Βασιλιάς ήταν έτοιμος να αναχωρήσει για τη Θεσσαλονίκη και γνώριζε ότι θα ήταν «εκτός δικτύου» (καθ’ οδόν) για τις επόμενες κρίσιμες ώρες. Αν είχε την άνεση του χρόνου, θα είχε ξαναγράψει το τηλεγράφημα από την αρχή. Η

επιλογή του να διορθώσει το κείμενο «πάνω στο πόδι», καταφεύγοντας στη μητρική του γλώσσα (τα Γαλλικά ήταν η γλώσσα της ευρωπαϊκής διπλωματίας και της καθημερινότητας της βασιλικής οικογένειας), αποτυπώνει την αγωνία του να επικοινωνήσει με τον Βενιζέλο πριν ανέβει στο άλογο ή την άμαξα για το ταξίδι προς τη νίκη.

Η έρευνά μας στο αρχείο «Ελευθέριος Βενιζέλος» αποδεικνύει ότι η Κοζάνη παρέμεινε το στρατηγικό ορμητήριο του Βασιλιά μέχρι την τελευταία στιγμή. Το τηλεγράφημα 37772 δεν είναι απλώς ένα χαρτί· είναι η «φωτογραφία» μιας ιστορικής στιγμής όπου η αγωνία για την Ήπειρο συναντούσε τον θρίαμβο της

Μακεδονίας, με την Κοζάνη να αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα αυτής της επικής προσπάθειας.

Θελήσαμε να διασταυρώσουμε αυτό γεγονός της παραμονής ου βασιλιά στην Κοζάνη και συνεχίσαμε την έρευνα και βρίσκουμε ένα δημοσιεύσιμα της εφημερίδας ΝΕΑ ΗΜΕΡΑ .. που με βασιλικό διάταγμα προάγει τον δεύτερο γιο του Γεώργιο στον βαθμό του Αντιναυάρχου Το υπογράφει στην Κοζάνη στις 23/10/1912. Έτσι καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι η παραμονή του βασιλιά Γεωργίου του Α στην Κοζάνη ήταν πολύ μεγαλύτερη από ότι όλοι πίστευαν. .

ΤΟ ΜΙΚΡΟ ΠΑΛΑΤΑΚΙ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΟΥ Α’ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Το Δρίζειο μέγαρο ένα από τα μικρά παλατάκια της Κοζάνης ολοκληρώθηκε το 1906 και αρχικά χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία του Κωνσταντίνου Δρίζη.Το 1907 ο Δρίζης δωρίζει στην κοινότητα το αρχοντικό για να χρησιμοποιηθεί ως νοσοκομείο,. Το 1909 δίδεται η άδεια ς για να χρησιμοποιηθεί ως νοσοκομείο. Την 11η Οκτωβρίου του 1912 η Κοζάνη απελευθερώνεται από τους Τούρκος και ο Βασιλιάς Γεώργιος ο Α` και οι γιοι του Κωνσταντίνος και Γεώργιος που αργούσατε έγιναν βασιλείς φιλοξενούνται στο αρχοντικό του Δρίζη λειτουργώντας σαν άτυπο στρατηγείο του πόλεμου για 15 ημέρες . Εκεί δόθηκε η εντολή να χωριστεί ο στρατός: μια μικρή δύναμη να κινηθεί προς τα Καϊλάρια (Πτολεμαΐδα) και ο κύριος όγκος να στραφεί προς Βέροια και Θεσσαλονίκη.Αν και οι τοίχοι του σπιτιού “άκουσαν” την ένταση, η σύγκρουση Βενιζέλου-Κωνσταντίνου εκφράστηκε κυρίως μέσω των γνωστών τηλεγραφημάτων.

Η παρουσία του Γεωργίου εκεί ήταν ο καταλυτικός παράγοντας που ανάγκασε τον Διάδοχο να υποχωρήσει, καθώς ο Βασιλιάς είχε την τελική εξουσία επί του γιου του.

Άλλες υψηλές προσωπικότητες που φιλοξενήθηκαν στο σπίτι του Δρίζη ε

Ο μετέπειτα πρωθυπουργός Χιλμή πασάς (1907),ο Τούρκος υπουργός εσωτερικών Χατζηαδήλ Βέης, και ο τότε διάδοχος και μετέπειτα βασιλιάς της Σερβίας Αλέξανδρος. Και ο Ελευθέριος Βενιζέλος αργότερα (Στην αυλή του μάλιστα τοποθετήθηκε ο ανδριάντας όταν βρισκόταν εν ζωή .)

Το 1923 λειτούργησε ως Ορφανοτροφείο

*Το αρχοντικό του Κωνσταντίνου Δρίζη στην Κοζάνη, γνωστό και ως ένα από τα «μικρά παλατάκια» της πόλης, αποτελεί ένα σημαντικό δείγμα αστικής αρχιτεκτονικής των αρχών του 20ού αιώνα.

Το αρχοντικό κτίστηκε το 1906 από τον Κωνσταντίνο Δρίζη.

Ο Κωνσταντίνος Δρίζης (1851-1927) ήταν ευεργέτης της Κοζάνης, έμπορος, και ενεργό μέλος του Μακεδονικού Αγώνα, συνεργάτης του Πάυλου Μελά.Το 1908 εκλέχτηκε βουλευτείς .

Το σπίτι κτίστηκε με σκοπό να φιλοξενήσει υψηλά πρόσωπα.:

Στο κτίριο στεγάζεται σήμερα το Δημοτικό Ωδείο Κοζάνης, προηγουμένως λειτουργούσε και σαν λέσχη αξιωματικών

* Πρόκειται για ένα νεοκλασικό κτίσμα με στοιχεία Μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής, που προσομοιάζει με βασιλικά ανάκτορα της εποχής. Είναι ένα επιβλητικό διώροφο (ή τριώροφο αναλόγως τη διαρρύθμιση) κτίριο.

Διακρίνεται για την προσεγμένη κατασκευή του, με ξύλινα στοιχεία, ενώ στο πίσω μέρος του φέρει χαρακτηριστικά που θυμίζουν παλαιότερες αρχοντικές κατασκευές.

Το αρχοντικό του Κωνσταντίνου Δρίζη στην Κοζάνη αποτέλεσε πράγματι το επίκεντρο των εξελίξεων .