ΟΥΚΡΑΝΙΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΚΡΗΞΗ για τη ΒΙΑΙΗ ΣΤΡΑΤΟΛΟΓΗΣΗ – Πολίτες ΑΝΤΙΣΤΕΚΟΝΤΑΙ στους δρόμους

Η εικόνα που διαμορφώνεται στους δρόμους ουκρανικών πόλεων δεν είναι πλέον απλώς μια σκιά του πολέμου. Είναι μια εσωτερική κοινωνική σύγκρουση που αρχίζει να παίρνει ορατή μορφή. Τα περιστατικά του τελευταίου Σαββατοκύριακου σε Οδησσό και Ντνιεπροπετρόφσκ δεν αποτελούν μεμονωμένες εξάρσεις έντασης. Αντιθέτως, αποτυπώνουν μια βαθύτερη κόπωση της κοινωνίας απέναντι στην πρακτική της βίαιης στρατολόγησης.

Τα βίντεο που κυκλοφόρησαν δείχνουν σκηνές που θυμίζουν περισσότερο καταδίωξη παρά οργανωμένη διαδικασία επιστράτευσης. Πολίτες επεμβαίνουν για να αποτρέψουν τη βίαιη μεταφορά ανδρών σε στρατιωτικά οχήματα, στρατολόγοι χρησιμοποιούν δακρυγόνα, και η ένταση κλιμακώνεται μέσα σε δευτερόλεπτα. Το επεισόδιο στο Ντνιεπροπετρόφσκ, όπου ένας περαστικός κινδύνεψε να τραυματιστεί σοβαρά προσπαθώντας να βοηθήσει έναν νεαρό άνδρα, δείχνει ότι η γραμμή ανάμεσα στην «κρατική επιβολή» και την κοινωνική αντίδραση γίνεται όλο και πιο λεπτή.

Ιδιαίτερη συμβολική βαρύτητα απέκτησε η εικόνα του ηλικιωμένου οδηγού φορτηγού που παρενέβη για να αποτρέψει τη σύλληψη. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρουσιάστηκε σχεδόν ως λαϊκός ήρωας. Ανεξάρτητα από την υπερβολή της διαδικτυακής αφήγησης, το γεγονός ότι τέτοιες εικόνες προκαλούν κύματα συμπάθειας δείχνει κάτι βαθύτερο: η κοινωνική νομιμοποίηση της βίαιης επιστράτευσης φαίνεται να φθείρεται.

Οι αριθμοί ενισχύουν αυτή την εικόνα. Η εκρηκτική αύξηση καταγγελιών κατά στρατιωτικού προσωπικού – από μερικές δεκάδες σε χιλιάδες μέσα σε έναν χρόνο – δεν είναι απλώς στατιστική λεπτομέρεια. Είναι ένδειξη συσσωρευμένης έντασης. Όταν ακόμη και ο Συνήγορος του Πολίτη επιβεβαιώνει περιστατικά θανάτων κατά τη διάρκεια βίαιων στρατολογήσεων, η συζήτηση μεταφέρεται αναπόφευκτα από το πεδίο της «ανάγκης πολέμου» στο πεδίο των ορίων κρατικής εξουσίας.

Ο όρος «bussification», που περιγράφει τη βίαιη στοίβαξη ανδρών σε οχήματα, δεν είναι απλώς μια γλωσσική ιδιομορφία. Το ότι αναδείχθηκε ως λέξη της χρονιάς φανερώνει πόσο βαθιά έχει διεισδύσει το φαινόμενο στη συλλογική συνείδηση. Οι λέξεις που επιβιώνουν στη γλώσσα είναι εκείνες που περιγράφουν τραύματα ή εμπειρίες που δεν μπορούν να αγνοηθούν.

Την ίδια στιγμή, οι εκτιμήσεις για τις απώλειες, τις λιποταξίες και την άρνηση στράτευσης αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να καλυφθεί μόνο με ρητορική αντοχής. Όσο αυξάνεται η πίεση στο μέτωπο, τόσο μεγαλώνει και η πίεση στο εσωτερικό της κοινωνίας. Και ιστορικά, όταν η δεύτερη ξεπερνά τα όριά της, οι συνέπειες είναι πολιτικές, όχι μόνο στρατιωτικές.

Η Ουκρανία βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα επικίνδυνο δίλημμα: πώς διατηρείς την πολεμική σου ικανότητα χωρίς να διαρρήξεις τον κοινωνικό ιστό που τη στηρίζει; Οι σκηνές στους δρόμους δείχνουν ότι αυτή η ισορροπία αρχίζει να δοκιμάζεται. Και όταν μια κοινωνία φτάνει στο σημείο να παρεμβαίνει αυθόρμητα απέναντι στο ίδιο της το κράτος, το μήνυμα είναι σαφές: η κόπωση έχει μετατραπεί σε αμφισβήτηση.